Nie każda darowizna będzie jednak doliczana do spadku. Co do zasady pomija się drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach oraz darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Przy wycenie darowizny istotny jest stan przedmiotu z chwili jej dokonania, ale ceny z chwili ustalania zachowku, dlatego w sprawach dotyczących nieruchomości często konieczne jest ustalenie ich aktualnej wartości rynkowej i porównanie jej z tym, co uprawniony już otrzymał od spadkodawcy.
Zachowek
Prawo do zachowku
Komu przysługuje zachowek i kiedy można żądać zapłaty od spadkobiercy?
Zachowek chroni najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem ich przy rozliczeniu majątku po śmierci. Zgodnie z Kodeksem cywilnym prawo do zachowku może przysługiwać zstępnym, czyli dzieciom, wnukom i dalszym potomkom, a także małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, pod warunkiem że byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. W praktyce najczęściej dotyczy to sytuacji, w której spadkodawca sporządził testament i przekazał cały majątek jednej osobie albo za życia rozdysponował znaczną część majątku w formie darowizn.
Zachowek nie oznacza prawa do konkretnej rzeczy ze spadku, takiej jak dom, mieszkanie, samochód czy środki na rachunku bankowym. Jest to roszczenie pieniężne, dlatego osoba uprawniona może domagać się zapłaty określonej kwoty potrzebnej do pokrycia albo uzupełnienia należnego jej zachowku. Co do zasady wynosi on połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a w przypadku małoletniego zstępnego albo osoby trwale niezdolnej do pracy – 2/3 wartości tego udziału.
Roszczenie o zachowek kieruje się przede wszystkim przeciwko spadkobiercy, który uzyskał majątek po zmarłym. W określonych sytuacjach odpowiedzialność mogą ponosić również osoby, które otrzymały zapis windykacyjny, darowiznę albo inne przysporzenie doliczane do spadku na podstawie przepisów. Nie każda osoba spokrewniona ze zmarłym może jednak żądać zachowku – prawo to nie przysługuje na przykład rodzeństwu, dalszym krewnym ani partnerowi pozostającemu w nieformalnym związku, dlatego przed wystąpieniem z roszczeniem warto ustalić krąg spadkobierców ustawowych i rzeczywistą wartość otrzymanych korzyści.
UZYSKAJ POMOC PRAWNĄ
Obliczanie zachowku
Jak obliczyć zachowek? Udział spadkowy, darowizny i wartość majątku po zmarłym
Obliczenie zachowku wymaga najpierw ustalenia, jaki udział przypadłby danej osobie, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Dopiero od tak określonego udziału oblicza się właściwą wysokość zachowku, czyli najczęściej połowę albo 2/3 jego wartości, jeżeli uprawniony jest małoletnim zstępnym albo osobą trwale niezdolną do pracy. Nie wystarczy więc proste podzielenie majątku po zmarłym między członków rodziny, ponieważ znaczenie ma zarówno krąg spadkobierców ustawowych, jak i sytuacja prawna każdej z tych osób. Przy ustalaniu podstawy zachowku trzeba sprawdzić między innymi, czy ktoś został skutecznie wydziedziczony, zrzekł się dziedziczenia, odrzucił spadek albo z innych przyczyn nie powinien być brany pod uwagę przy obliczaniu udziału, od którego zależy wysokość roszczenia. Istotne jest również to, czy uprawniony otrzymał już od spadkodawcy określone korzyści, ponieważ mogą one wpływać na końcową kwotę dochodzonego zachowku.
Kolejnym etapem jest ustalenie wartości majątku stanowiącego podstawę obliczenia zachowku. Kodeks cywilny przewiduje, że przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się między innymi darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Szczególne znaczenie mają darowizny przekazane za życia, zwłaszcza gdy spadkodawca przepisał nieruchomość, przekazał większą kwotę pieniędzy, udział w firmie albo w inny sposób uprzywilejował jednego z przyszłych spadkobierców kosztem pozostałych członków rodziny. Właśnie dlatego w sprawach o zachowek tak często trzeba odtworzyć nie tylko stan majątku z dnia śmierci, ale również wcześniejsze przesunięcia majątkowe, które mogą wpływać na końcową wysokość należnej kwoty. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy spór dotyczy mieszkania, domu albo innych składników majątku, których wartość wymaga rzetelnej wyceny.
Dochodzenie zachowku
Pozew o zachowek czy ugoda? Jak skutecznie odzyskać należną część spadku
Dochodzenie zachowku warto rozpocząć od analizy, czy roszczenie rzeczywiście przysługuje, przeciwko komu powinno zostać skierowane i jaka kwota może zostać wykazana dokumentami. W praktyce potrzebne są przede wszystkim akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, testament, akt poświadczenia dziedziczenia albo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a także dokumenty dotyczące majątku po zmarłym i darowizn dokonanych za jego życia. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy żądanie zapłaty jest zasadne i w jakiej wysokości.
Jeżeli druga strona nie kwestionuje samego prawa do zachowku, sprawę często można zakończyć ugodą. Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć koszty, uniknąć długiego postępowania sądowego i zmniejszyć ryzyko dalszego konfliktu rodzinnego, szczególnie gdy spór dotyczy głównie terminu płatności albo możliwości rozłożenia należności na raty. Ugoda powinna jednak uwzględniać realną wartość majątku i darowizn, ponieważ zbyt pochopne porozumienie może prowadzić do przyjęcia kwoty niższej niż należna.
Gdy porozumienie nie jest możliwe, uprawniony może skierować do sądu pozew o zachowek. Pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie, wskazanie dochodzonej kwoty, uzasadnienie faktyczne, datę wymagalności roszczenia oraz informację o próbie mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu. Nie należy zwlekać z podjęciem działań, ponieważ roszczenia z tytułu zachowku przedawniają się co do zasady z upływem pięciu lat – w zależności od sytuacji liczonych od ogłoszenia testamentu albo od otwarcia spadku.
UZYSKAJ POMOC PRAWNĄ
FAQ
Najczęściej Zadawane Pytania
Komu przysługuje prawo do zachowku?
Prawo do zachowku może przysługiwać zstępnym spadkodawcy, czyli dzieciom, wnukom i dalszym potomkom, a także małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Warunkiem jest to, aby osoby te były powołane do spadku z ustawy. Oznacza to, że nie każda osoba spokrewniona ze zmarłym może żądać zachowku. Co do zasady zachowek nie przysługuje rodzeństwu spadkodawcy, dalszym krewnym ani osobie pozostającej ze spadkodawcą w nieformalnym związku.
Ile wynosi zachowek?
Wysokość zachowku zależy od udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Co do zasady zachowek wynosi połowę wartości tego udziału. Jeżeli jednak uprawnionym jest małoletni zstępny albo osoba trwale niezdolna do pracy, zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego. Nie oblicza się go więc od całego majątku w oderwaniu od sytuacji rodzinnej, ale od hipotetycznego udziału ustawowego konkretnej osoby.
Czy zachowek przysługuje, gdy istnieje testament?
Tak, zachowek bardzo często jest dochodzony właśnie wtedy, gdy spadkodawca pozostawił testament. Testament może przekazywać cały majątek jednej osobie, ale nie zawsze pozbawia najbliższych prawa do roszczenia pieniężnego. Jeżeli osoba uprawniona do zachowku nie otrzymała należnej jej wartości w spadku, zapisie, darowiźnie albo w innej przewidzianej prawem formie, może żądać zapłaty sumy potrzebnej do pokrycia lub uzupełnienia zachowku.
Czy zachowek oznacza prawo do części mieszkania albo domu?
Nie. Zachowek jest roszczeniem o zapłatę pieniędzy, a nie żądaniem przeniesienia własności konkretnej rzeczy. Osoba uprawniona nie może więc co do zasady domagać się, aby wydano jej część mieszkania, domu czy działki. Może natomiast żądać zapłaty odpowiedniej kwoty, której wysokość ustala się na podstawie wartości majątku spadkowego oraz przysporzeń doliczanych do spadku.
Od kogo można żądać zapłaty zachowku?
W pierwszej kolejności roszczenie o zachowek kieruje się przeciwko spadkobiercy, który otrzymał majątek po zmarłym. Jeżeli uzyskanie pełnej kwoty od spadkobiercy nie jest możliwe, odpowiedzialność mogą ponosić także inne osoby, na przykład zapisobiercy windykacyjni albo osoby obdarowane przez spadkodawcę. Kolejność i zakres odpowiedzialności zależą od tego, kto i w jakiej formie otrzymał korzyść majątkową od spadkodawcy.
Czy darowizny przekazane za życia wpływają na zachowek?
Tak, darowizny dokonane przez spadkodawcę mogą mieć istotny wpływ na obliczenie zachowku. Przy ustalaniu podstawy zachowku dolicza się do spadku określone darowizny, zwłaszcza gdy spadkodawca za życia przekazał nieruchomość, większą kwotę pieniędzy albo inny wartościowy składnik majątku. Nie każda darowizna będzie jednak uwzględniana. Kodeks cywilny przewiduje wyjątki, między innymi dla drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach.
Czy darowizna sprzed wielu lat zawsze jest doliczana do zachowku?
Nie zawsze. Co do zasady przy obliczaniu zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, jeżeli zostały przekazane osobom, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Inaczej może wyglądać sytuacja przy darowiznach na rzecz osób należących do kręgu spadkobierców lub uprawnionych do zachowku. Dlatego w każdej sprawie trzeba ustalić, komu, kiedy i co dokładnie zostało przekazane.
Czy zachowek można obniżyć?
Tak, w określonych sytuacjach osoba zobowiązana do zapłaty zachowku może żądać jego obniżenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Przepisy przewidują taką możliwość z uwzględnieniem sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego oraz zobowiązanego. Nie oznacza to jednak automatycznego zmniejszenia każdej należności. Sąd ocenia okoliczności konkretnej sprawy, w tym wartość majątku, relacje stron i skutki finansowe zapłaty zachowku.
Czy można zrzec się zachowku?
Tak, możliwe jest zawarcie umowy dotyczącej zrzeczenia się prawa do zachowku. Wymaga to jednak zachowania formy przewidzianej dla umów spadkowych, czyli aktu notarialnego. Taka umowa powinna być zawarta między przyszłym spadkodawcą a osobą, która mogłaby być uprawniona do zachowku. Nie należy mylić zrzeczenia się zachowku z późniejszą rezygnacją z dochodzenia roszczenia, która może mieć inne skutki prawne.
Każda sprawa zasługuje na profesjonalne wsparcie.
Pomoc prawna w zasięgu ręki — zrób pierwszy krok w stronę rozwiązania.
Telefon
Adres e-mail
Konto bankowe
26187010452078108415770001
Numer identyfikacji podatkowej
7962600793
