Czy kierowca może odmówić badania alkomatem?
Odmowa badania alkomatem nie oznacza, że kierowca uniknie sprawdzenia stanu trzeźwości. W praktyce może doprowadzić do tego, że policja zastosuje inną procedurę, czyli przewiezienie kierowcy na badanie krwi.
To ważne, bo wielu kierowców błędnie zakłada, że odmowa „zamyka temat" albo zmusza funkcjonariuszy do rezygnacji z dalszych czynności. Jest dokładnie odwrotnie. Jeżeli kierowca odmawia badania wydychanego powietrza, stan trzeźwości może zostać ustalony na podstawie badania krwi.
Odmowa badania alkomatem a badanie krwi
Podstawowa zasada jest prosta: badanie trzeźwości kierowcy standardowo odbywa się przy użyciu urządzenia elektronicznego, czyli alkomatu albo analizatora wydechu.
Jeżeli jednak kierowca odmawia poddania się takiemu badaniu, przepisy pozwalają ustalić zawartość alkoholu w organizmie na podstawie badania krwi. Co więcej, badanie może zostać przeprowadzone również bez zgody osoby badanej, pod warunkiem że zostanie ona o tym uprzedzona.
Dlatego odmowa dmuchania w alkomat nie jest skutecznym sposobem na uniknięcie odpowiedzialności. Może jedynie spowodować, że cała procedura potrwa dłużej i będzie bardziej sformalizowana.
Czy policja może zatrzymać prawo jazdy po odmowie?
Jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że kierowca znajduje się w stanie po użyciu alkoholu, w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu, policjant ma podstawę do zatrzymania prawa jazdy. Przy prawie jazdy wydanym w Polsce odbywa się to przez wpis informacji o zatrzymaniu do centralnej ewidencji kierowców.
Nie warto jednak upraszczać tego do zdania, że „każda odmowa automatycznie oznacza zatrzymanie prawa jazdy". Kluczowe znaczenie mają okoliczności kontroli, zachowanie kierowcy, objawy, wynik dalszych badań i dokumentacja sporządzona przez funkcjonariuszy.
Jak powinno wyglądać badanie krwi?
Badanie krwi nie może być przeprowadzone bez należytej staranności. Rozporządzenie dotyczące badań na zawartość alkoholu określa m.in. kiedy wykonuje się badanie krwi, jak pobiera się próbki, jak je oznacza i jak dokumentuje czynności.
Ważne są szczegóły: krew pobiera się do dwóch probówek, sprzętem jednorazowym, a do dezynfekcji skóry używa się środków niezawierających alkoholu. Sporządza się też protokół pobrania krwi, w którym powinny znaleźć się m.in. data, godzina i minuta pobrania, miejsce pobrania oraz rodzaj użytego środka odkażającego. Godzina pobrania jest szczególnie ważna, bo stężenie alkoholu we krwi zmienia się w czasie. To od niej zależy ocena, jaki był stan kierowcy w chwili prowadzenia pojazdu.
To właśnie takie elementy mogą mieć znaczenie w późniejszej obronie. Jeżeli procedura została przeprowadzona wadliwie, pojawia się przestrzeń do kwestionowania wiarygodności dowodu.
Czas między kontrolą a badaniem
Między zatrzymaniem pojazdu a pobraniem krwi zwykle mija pewien czas. Składają się na niego czynności na miejscu, transport i oczekiwanie na personel medyczny. Ten odstęp ma znaczenie, ponieważ odpowiedzialność dotyczy stanu kierowcy w chwili prowadzenia pojazdu, a nie w chwili pobrania krwi.
W takich sprawach istotna może być opinia biegłego i tzw. obliczenia retrospektywne, czyli ustalenie, jakie stężenie alkoholu mogło występować wcześniej. Upływ czasu działa w obie strony. W zależności od tego, kiedy alkohol był spożywany, stężenie w chwili jazdy mogło być niższe albo wyższe niż w chwili badania.
Dlatego nie jest to „furtka" do uniknięcia odpowiedzialności, lecz element, który wymaga indywidualnej oceny. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy wynik znajduje się blisko granicy między wykroczeniem a przestępstwem.
Stan po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości
Granice stężenia alkoholu w organizmie mają istotne znaczenie prawne. Stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Stan nietrzeźwości zachodzi natomiast, gdy zawartość alkoholu w organizmie przekracza lub prowadzi do przekroczenia 0,5‰ we krwi albo 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza.
Rozróżnienie to ma zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności prawnej. W przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym stan po użyciu alkoholu co do zasady oznacza odpowiedzialność za wykroczenie, natomiast stan nietrzeźwości – odpowiedzialność za przestępstwo. Inaczej jest w przypadku innych pojazdów, np. roweru: ich prowadzenie zarówno w stanie po użyciu alkoholu, jak i w stanie nietrzeźwości stanowi wykroczenie.
7 dni na zażalenie
W sprawach związanych z zatrzymaniem prawa jazdy bardzo ważne są terminy. Policja na miejscu zatrzymuje dokument za pokwitowaniem, a następnie przekazuje go odpowiedniemu organowi. W sprawie o wykroczenie, np. przy prowadzeniu w stanie po użyciu alkoholu, decyzję podejmuje sąd. W sprawie o przestępstwo, np. przy prowadzeniu w stanie nietrzeźwości, na etapie postępowania przygotowawczego decyduje prokurator.
Na postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy przysługuje zażalenie. Termin na jego wniesienie wynosi 7 dni od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia (art. 460 Kodeksu postępowania karnego). Termin jest krótki, a jego przekroczenie zamyka drogę do zaskarżenia.
Dlatego po kontroli nie warto czekać, „aż sprawa sama się wyjaśni". Trzeba sprawdzić dokumenty, daty doręczeń, treść protokołów i to, czy czynności zostały przeprowadzone prawidłowo.
Podsumowanie
Kierowca może odmówić dmuchania w alkomat, ale taka odmowa nie zatrzymuje procedury. Policja może skierować kierowcę na badanie krwi, a wynik tego badania może stać się kluczowym dowodem w sprawie.
Najważniejsze jest zachowanie spokoju, czytanie dokumentów przed ich podpisaniem i pilnowanie terminów. Do protokołu można też wnieść własne uwagi. W sprawach, w których doszło do zatrzymania prawa jazdy albo pobrania krwi, warto jak najszybciej skonsultować się z adwokatem. Błędy proceduralne, czas pobrania próbki i sposób udokumentowania czynności mogą mieć realne znaczenie dla obrony.
